→ دیوانِ بیدل دهلوی

نومیدی

145 بیت · 145 مصراع · 142 غزل

تعریف

nowmidi

نومیدی در این مدخل به‌صورت یک خانوادهٔ تصویری و معنایی خوانده می‌شود، نه فقط یک واژهٔ منفرد. محور قوی آن با نومیدی شناخته می‌شود و برای آن لایهٔ ضعیف مستقلی ثبت نشده است. کارکرد اصلی این میدان در غزلیات، ساختنِ نسبت میان تصویر محسوس و معنای درونی است: ناامیدی؛ گاه نزدِ بیدل آرامشِ رهایی از آرزو. از همین رو هر رخداد باید با سیاق بیت سنجیده شود؛ واژهٔ قوی معمولا نشانهٔ مستقیم مفهوم است، اما واژهٔ ضعیف فقط وقتی پذیرفتنی است که با تصویر مرکزی یا چند قرینهٔ هم‌جهت همراه باشد.

بسامد این خانواده در پیکرهٔ غزلیات 145 مصراع، 145 بیت و 142 غزل است. پرتکرارترین نشانه‌های آن چنین‌اند: نومیدی (145). این اعداد مفهوم را به‌عنوان یک گره قابل ردیابی در شبکهٔ تصویری دیوان نشان می‌دهند، اما تفسیر نهایی همچنان باید شاهد‌محور بماند. مدخل حاضر برای خواندن ماشینی و مرور انسانی ساخته شده است: تعریف آن حداقلی، شواهد آن واقعی و پیوندهای قرآنی آن فقط در صورت اطمینان روشن ثبت می‌شود.

شواهد

30 بیت
  1. 1
    بال وپر برهم زدن بیدل‌کف‌افسوس بود / خاک نومیدی به فرق سعی‌های نارسا
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ا
    شناسه
    bayt 52 · ganjoor 40,636
  2. 2
    خوشا بزم وفا کز خجلت اظهار نومیدی / شرر در سنگ دارد پرفشانی‌های آه آنجا
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    اهانجا
    شناسه
    bayt 109 · ganjoor 40,642
  3. 3
    چه جگرهاکه به نومیدی حسرت بگداخت / فرصتی نیست وگرنه همه‌کار است اینجا
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    راستاینجا
    شناسه
    bayt 170 · ganjoor 40,647
  4. 4
    چه‌ امکان است از خال لبش خط سر برون آرد / ز نومیدی نخواهد دست بر سر زد مگس اینجا
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ساینجا
    شناسه
    bayt 264 · ganjoor 40,655
  5. 5
    زمین تا آسمان ایثار عام‌، آنگاه نومیدی / بروبیم از در بازکرم این‌گرد تهمت را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ترا
    شناسه
    bayt 726 · ganjoor 40,699
  6. 6
    حیف‌کز افلاس نومیدی فواید مرد را / دست اگرکوتاه شد بر دل نشاید مرد را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ایدمردرا
    شناسه
    bayt 815 · ganjoor 40,707
  7. 7
    شرار وحشی‌ام اما درین حیرتسرا بیدل / ز نومیدی به‌دوش سنگ دارم محمل رم را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    مرا
    شناسه
    bayt 1,207 · ganjoor 40,741
  8. 8
    به هرجا می‌روم در اشک نومیدی وطن دارم / ز چشم خود جهان یک دشت سیلاب است شبنم را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    اباستشبنمرا
    شناسه
    bayt 1,415 · ganjoor 40,760
  9. 9
    عمر رفت و دامنِ نومیدی از دستم نرفت / ناز بسیار است بر من بختِ واژون مرا
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ونمرا
    شناسه
    bayt 1,441 · ganjoor 40,762
  10. 10
    ما سیه بختان حباب گریهٔ نومیدی‌ایم / خانه بر آب است یک سر مردم بنگاله را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    الهرا
    شناسه
    bayt 1,783 · ganjoor 40,793
  11. 11
    نومیدی از دو عالم افسونگر تسلی‌ست / روغن ز سودن دست مالیده‌اند بر ما
    وزن
    مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن (مضارع مثمن اخرب)
    قافیه
    یدهاندبرما
    شناسه
    bayt 2,211 · ganjoor 40,830
  12. 12
    ما سیه‌بختان به نومیدی مهیا کرده‌ایم / یک چراغان‌ داغ دل دور از شبستان شما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    انشما
    شناسه
    bayt 2,321 · ganjoor 40,840
  13. 13
    چند باید بود زحمت‌پرور ناز امید / بیدل از سامان نومیدی چه‌کم داریم ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    مداریمما
    شناسه
    bayt 2,536 · ganjoor 40,859
  14. 14
    پا به نومیدی شکست آزادی دلخواه ما / گرد چین دستی نزد بر دامن ‌کوتاه ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    اهما
    شناسه
    bayt 2,738 · ganjoor 40,878
  15. 15
    پیش است به هرگامت صد مرحله نومیدی / دنیا نفسی دارد آمادهٔ عقباها
    وزن
    مفعول مفاعیلن مفعول مفاعیلن (هزج مثمن اخرب)
    قافیه
    اها
    شناسه
    bayt 3,074 · ganjoor 40,909
  16. 16
    بهار بی‌نشان عالم نومیدی‌ام بیدل / سر غم می‌تون کرد از شکست رنگ مطلب‌ها
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    بها
    شناسه
    bayt 3,111 · ganjoor 40,912
  17. 17
    کوشش افلاک از موی سپیدت روشن است / تاب ده نومیدی از ریشیدن این زال‌ها
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    الها
    شناسه
    bayt 3,298 · ganjoor 40,929
  18. 18
    گدازِ دردِ نومیدی تماشای دگر دارد / به رنگِ اشکِ ناسورم نظربازِ چکیدن‌ها
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    یدنها
    شناسه
    bayt 3,439 · ganjoor 40,941
  19. 19
    نومیدی‌ام ستمکش خلد و جحیم نیست / آسوده‌ام به خواب عدم زین فسانه‌ها
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    انهها
    شناسه
    bayt 3,514 · ganjoor 40,948
  20. 20
    دل رم آرزو مشکل شود محبوس نومیدی / که‌سنگ اینجا شرر می‌گردد از وحشت کمینی‌ها
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ینیها
    شناسه
    bayt 3,591 · ganjoor 40,956
  21. 21
    زین خمارآباد حسرت باده‌ای پیدا نشد / شیشه‌ام از درد نومیدی کنون می‌گردد آب
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ونمیگردداب
    شناسه
    bayt 4,040 · ganjoor 40,994
  22. 22
    دام تسخیر دو عالم نفس نومیدی‌ست / ای ندامت‌زده سررشتهٔ آهی دریاب
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    اهیدریاب
    شناسه
    bayt 4,204 · ganjoor 41,009
  23. 23
    صد تمنا داغ شد از عجزپرواز نفس / آتش نومیدی این شعله ما را خام سوخت
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    امسوخت
    شناسه
    bayt 4,459 · ganjoor 41,032
  24. 24
    کرد نومیدی علاج چشم زخم هستی‌ام / عطسهٔ‌صبحم سپندی‌در دماغ شام سوخت
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    امسوخت
    شناسه
    bayt 4,461 · ganjoor 41,032
  25. 25
    صبح این ویرانه‌ایم از فیض نومیدی مپرس / خاک ما بر باد رفت و عالم اقبال ریخت
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    الریخت
    شناسه
    bayt 4,564 · ganjoor 41,041
  26. 26
    ساز نومیدی اختیاری نیست / خامشی نالهٔ شکست پر است
    وزن
    فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)
    قافیه
    راست
    شناسه
    bayt 5,378 · ganjoor 41,108
  27. 27
    جهان زندان نومیدی‌ست اما / دمی‌کز خود برآیی سیر بام است
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)
    قافیه
    اماست
    شناسه
    bayt 5,997 · ganjoor 41,164
  28. 28
    نومیدی‌ام از قید جهان شکوه ندارد / با دام و قفس طایر پرریخته رام است
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    اماست
    شناسه
    bayt 6,008 · ganjoor 41,165
  29. 29
    نومیدی‌ام ز درد سر آرزو رهاند / آسوده‌ام که رشتهٔ سازم گسسته است
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ستهاست
    شناسه
    bayt 6,473 · ganjoor 41,206
  30. 30
    کاش نومیدی چو خاک خشک بر بادم دهد / کز جبین بی‌سجودم جوهر نم رفته است
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    مرفتهاست
    شناسه
    bayt 6,508 · ganjoor 41,209

مفاهیمِ هم‌نشین

هم‌خانوادهٔ این واژه