→ دیوانِ بیدل دهلوی

طرف

208 بیت · 210 مصراع · 167 غزل

تعریف

taraf

طرف در این مدخل به‌صورت یک خانوادهٔ تصویری و معنایی خوانده می‌شود، نه فقط یک واژهٔ منفرد. محور قوی آن با طرف شناخته می‌شود و برای آن لایهٔ ضعیف مستقلی ثبت نشده است. کارکرد اصلی این میدان در غزلیات، ساختنِ نسبت میان تصویر محسوس و معنای درونی است: کنار و سو؛ نیز بهره و سود از چیزی برگرفتن. از همین رو هر رخداد باید با سیاق بیت سنجیده شود؛ واژهٔ قوی معمولا نشانهٔ مستقیم مفهوم است، اما واژهٔ ضعیف فقط وقتی پذیرفتنی است که با تصویر مرکزی یا چند قرینهٔ هم‌جهت همراه باشد.

بسامد این خانواده در پیکرهٔ غزلیات 210 مصراع، 208 بیت و 167 غزل است. پرتکرارترین نشانه‌های آن چنین‌اند: طرف (210). این اعداد مفهوم را به‌عنوان یک گره قابل ردیابی در شبکهٔ تصویری دیوان نشان می‌دهند، اما تفسیر نهایی همچنان باید شاهد‌محور بماند. مدخل حاضر برای خواندن ماشینی و مرور انسانی ساخته شده است: تعریف آن حداقلی، شواهد آن واقعی و پیوندهای قرآنی آن فقط در صورت اطمینان روشن ثبت می‌شود.

شواهد

30 بیت
  1. 1
    بحث و جدل به افت جان می‌کند طرف / سرها به تیغ فتنه زبان می‌کند طرف
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    انمیکندطرف
    شناسه
    bayt 21,576 · ganjoor 43,952
  2. 2
    عقل را مپسند با عشق جنون‌پرور طرف / بیخبرتا چند سازی پنبه با اخگر طرف
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    رطرف
    شناسه
    bayt 21,599 · ganjoor 43,954
  3. 3
    طرف دیدهٔ خونبار نگردی زنهار! / اشک چون آینه شد کام نهنگ است اینجا
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    نگاستاینجا
    شناسه
    bayt 195 · ganjoor 40,649
  4. 4
    من آن عاجز سجودم کز پی طرف جبین من / به دوش باد می‌آرند خاک آستان‌ها را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    انهارا
    شناسه
    bayt 629 · ganjoor 40,690
  5. 5
    ای مدعی‌ حریفی ما جوهر تو نیست / با تیغ تا طرف نشوی بی‌جگر برآ
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ربرا
    شناسه
    bayt 668 · ganjoor 40,694
  6. 6
    نتوان چو بیدل هرزه‌فن به هزار فتنه طرف شدن / نفسی ز آفت ما و من به در عدم نزدی چرا
    وزن
    متفاعلن متفاعلن متفاعلن متفاعلن
    قافیه
    منزدیچرا
    شناسه
    bayt 790 · ganjoor 40,704
  7. 7
    بدرآی بیدل ازین قفس اگر آن طرف‌ کشدت هوس / تو به‌ غربت آن‌همه خوش‌ نه‌ای‌ که‌ بگویمت به‌ وطن درآ
    وزن
    متفاعلن متفاعلن متفاعلن متفاعلن
    قافیه
    ندرا
    شناسه
    bayt 836 · ganjoor 40,708
  8. 8
    به لبیک حرم ناقوس دِیر آهنگها دارد / در این‌ محفل‌ طرف‌ دیده‌ست‌ شک‌ هم‌ با یقین‌ خود را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ینخودرا
    شناسه
    bayt 849 · ganjoor 40,710
  9. 9
    ندارد ناز لیلی شیوهٔ بی‌پرده گردیدن / مگر مجنون ز جیب خود درد طرف نقابش را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ابشرا
    شناسه
    bayt 999 · ganjoor 40,723
  10. 10
    به مردن نیز از وصف خرامت لب نمی‌بندم / نگیرد سکته طرفِ دامن ، اشعارِ روانَم را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    انمرا
    شناسه
    bayt 1,401 · ganjoor 40,759
  11. 11
    از شکست رنگ عجز اندود ماغافل مباش / بشکند تمثال ما طرف‌کلاه آیینه را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    اهایینهرا
    شناسه
    bayt 1,845 · ganjoor 40,798
  12. 12
    نباشد یاد اسباب طرف وحشت‌گزینی را / شکست دامنم بر طاق نسیان ماند چینی را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ینیرا
    شناسه
    bayt 1,932 · ganjoor 40,806
  13. 13
    افراط ناقبولی بر خاک آبرو چید / مغز جهات گردید از شش طرف رد ما
    وزن
    مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن (مضارع مثمن اخرب)
    قافیه
    دما
    شناسه
    bayt 2,070 · ganjoor 40,818
  14. 14
    کسی از طبیعت منفعل به‌کدام شکوه طرف شود / نفس آبیار عرق مکن زحدیث غیرت جنگ ما
    وزن
    متفاعلن متفاعلن متفاعلن متفاعلن
    قافیه
    نگما
    شناسه
    bayt 2,359 · ganjoor 40,844
  15. 15
    هر طرف چون اشک بیدل می‌دویم / تا کجا بی‌لغزش افتدگام ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی)
    قافیه
    امما
    شناسه
    bayt 2,425 · ganjoor 40,849
  16. 16
    کس به‌تیغ سرکشی باما نمی‌گردد طرف / اززمینگیری چو نقش پا سپر داریم ما
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    رداریمما
    شناسه
    bayt 2,500 · ganjoor 40,856
  17. 17
    اگر می نیست ای مطرب‌تو ازافسانهٔ دردی / دل سنگین ما خونین به طرف دامن مینا
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    نمینا
    شناسه
    bayt 2,992 · ganjoor 40,902
  18. 18
    بیدل به مشق اوهام دل را سیاه کردیم / تا کی طرف برآید آیینه با نفس‌ها
    وزن
    مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن (مضارع مثمن اخرب)
    قافیه
    سها
    شناسه
    bayt 3,243 · ganjoor 40,923
  19. 19
    حیرت دیدار با دنیا و عقبا شد طرف / بوی امیدی گوارا کرد چندین یاس‌ها
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    اسها
    شناسه
    bayt 3,250 · ganjoor 40,924
  20. 20
    موج رم می‌زند چه کوه و چه دشت / چین گرفته‌ست طرف دامن‌ها
    وزن
    فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)
    قافیه
    نها
    شناسه
    bayt 3,339 · ganjoor 40,933
  21. 21
    نی زمینت عافیتگاه است و نی چرخ بلند / تاچه‌خواهی طرف‌بست آخر دو سنگ‌است آسیا
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    نگاستاسیا
    شناسه
    bayt 3,703 · ganjoor 40,966
  22. 22
    اگر برافکنی از روی ناز طرف نقاب / بلرزد آینه برخود چوچشمهٔ سیماب
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    اب
    شناسه
    bayt 3,731 · ganjoor 40,969
  23. 23
    تاب زلفت سایه آویزد به طرف آفتاب / خط مشکینت شکست آرد به حرف آفتاب
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    رفافتاب
    شناسه
    bayt 3,966 · ganjoor 40,988
  24. 24
    ظلمت ما را فروغ نور وحدت جاذب است / سایه آخر می‌رود ازخود به طرف آفتاب
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    رفافتاب
    شناسه
    bayt 3,969 · ganjoor 40,988
  25. 25
    به هر طرف نگری عیش می‌خرامد و بس / ز بس‌که‌کرد به فکر سفر وطن مهتاب
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    نمهتاب
    شناسه
    bayt 4,002 · ganjoor 40,991
  26. 26
    راه غربت عارفان را در وطن پوشیده نیست / گوهر ازگرداب دارد هر طرف روزن در آب
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ندراب
    شناسه
    bayt 4,107 · ganjoor 41,000
  27. 27
    ظرف‌و مظروف توهم‌گاه هستی حیرت است / کس چه ‌بندد طرف ‌مستی زین پری مینا شراب
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    اشراب
    شناسه
    bayt 4,127 · ganjoor 41,002
  28. 28
    به هر طرف که نهی گوش‌، یأس می‌جوشد / جهانِ حادثه، سازِ دلِ ‌شکستهٔ ماست
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    است
    شناسه
    bayt 4,916 · ganjoor 41,070
  29. 29
    اگر از بندگی آگاه شوی / هر طرف سجده کنی ، معبود است
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مسدس مخبون محذوف)
    قافیه
    وداست
    شناسه
    bayt 5,264 · ganjoor 41,099
  30. 30
    طرف دامان تعلق ز خراش ایمن نیست / مفت ‌دیوانه‌ که صحرای ‌جنون بی‌خار است
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    اراست
    شناسه
    bayt 5,427 · ganjoor 41,112

مفاهیمِ هم‌نشین

هم‌خانوادهٔ این واژه