→ دیوانِ بیدل دهلوی

جاه

141 بیت · 141 مصراع · 137 غزل

تعریف

jah

جاه در این مدخل به‌صورت یک خانوادهٔ تصویری و معنایی خوانده می‌شود، نه فقط یک واژهٔ منفرد. محور قوی آن با جاه شناخته می‌شود و برای آن لایهٔ ضعیف مستقلی ثبت نشده است. کارکرد اصلی این میدان در غزلیات، ساختنِ نسبت میان تصویر محسوس و معنای درونی است: مقام و منزلت؛ نمادِ جاه‌طلبیِ دنیوی و فریبِ آن. از همین رو هر رخداد باید با سیاق بیت سنجیده شود؛ واژهٔ قوی معمولا نشانهٔ مستقیم مفهوم است، اما واژهٔ ضعیف فقط وقتی پذیرفتنی است که با تصویر مرکزی یا چند قرینهٔ هم‌جهت همراه باشد.

بسامد این خانواده در پیکرهٔ غزلیات 141 مصراع، 141 بیت و 137 غزل است. پرتکرارترین نشانه‌های آن چنین‌اند: جاه (141). این اعداد مفهوم را به‌عنوان یک گره قابل ردیابی در شبکهٔ تصویری دیوان نشان می‌دهند، اما تفسیر نهایی همچنان باید شاهد‌محور بماند. مدخل حاضر برای خواندن ماشینی و مرور انسانی ساخته شده است: تعریف آن حداقلی، شواهد آن واقعی و پیوندهای قرآنی آن فقط در صورت اطمینان روشن ثبت می‌شود.

شواهد

30 بیت
  1. 1
    آخر ز فقر بر سر دنیا‌ زدیم پا / خلقی‌ به جاه تکیه زد و ما زدیم پا
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ازدیمپا
    شناسه
    bayt 92 · ganjoor 40,641
  2. 2
    به‌قدر جاه و حشم انفعال در جوش است / هما کجاست مگس دیده‌اند دنیا را
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    سدیدهانددنیارا
    شناسه
    bayt 638 · ganjoor 40,691
  3. 3
    ناگزیر رغبت اقبال باید زیستن / جاه دنیا صورت زن می‌نماید مرد را
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ایدمردرا
    شناسه
    bayt 822 · ganjoor 40,707
  4. 4
    بر طاق نه تبخیر جاه و جلال را / چینی سلام‌کرد به یک مو سفال را
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    الرا
    شناسه
    bayt 1,150 · ganjoor 40,737
  5. 5
    شعلهٔ حرصم دماغ جاه‌گر سوزد خوشست / فقر نادانسته زیر ژنده می‌گیرد مرا
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ندهمیگیردمرا
    شناسه
    bayt 1,282 · ganjoor 40,748
  6. 6
    فسون جاه عذر لنگ سازد پرفشانی را / به غلتانی رساند آب درگوهر روانی را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    انیرا
    شناسه
    bayt 1,911 · ganjoor 40,804
  7. 7
    جاه با بندگی آب رخ دیگر دارد / عزت افزود ز زنار سلیمانی را
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    انیرا
    شناسه
    bayt 1,925 · ganjoor 40,805
  8. 8
    منعم اگر به تنگی خلق است ناز جاه / چین‌دارتر ز نقش نگین، آستین گشا
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    ینگشا
    شناسه
    bayt 2,021 · ganjoor 40,814
  9. 9
    جاه از شکست چینی بر فقر غالب افتاد / یاران ز سایهٔ مو چربیده‌اند بر ما
    وزن
    مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن (مضارع مثمن اخرب)
    قافیه
    یدهاندبرما
    شناسه
    bayt 2,208 · ganjoor 40,830
  10. 10
    نشود جاه و حَشَم شهرتِ خامِ دلِ ما / این نگینها متراشید به نام دل ما
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    امدلما
    شناسه
    bayt 2,400 · ganjoor 40,848
  11. 11
    چندین دماغ دارد اقبال و جاه مینا / بر عرش می‌توان چید از دستگاه مینا
    وزن
    مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن (مضارع مثمن اخرب)
    قافیه
    اهمینا
    شناسه
    bayt 3,029 · ganjoor 40,906
  12. 12
    در طبع خودسر جاه سعی گزند خلق است / دیوانه‌اند سگ‌ها از کندن مرس‌ها
    وزن
    مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن (مضارع مثمن اخرب)
    قافیه
    سها
    شناسه
    bayt 3,236 · ganjoor 40,923
  13. 13
    غافلند ارباب جاه از پستی اقبال خویش / زیر پا بوده‌ست صدرآرایی اورنگ‌ها
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    نگها
    شناسه
    bayt 3,261 · ganjoor 40,926
  14. 14
    عرض دین حق مبر در پیش مغروران جاه / سعی مهدی برنمی‌آید به این دجال‌ها
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    الها
    شناسه
    bayt 3,302 · ganjoor 40,929
  15. 15
    تقلید فقر نتوان در جاه پیش بردن / بحر از گهر چه نازد بر راحت کران‌ها
    وزن
    مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن (مضارع مثمن اخرب)
    قافیه
    انها
    شناسه
    bayt 3,357 · ganjoor 40,934
  16. 16
    جهانی را غرور جاه کرد از فکر خود غافل / گریبان‌ها ته پا آمد از دامن طرازی‌ها
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ازیها
    شناسه
    bayt 3,538 · ganjoor 40,951
  17. 17
    چندان که دمد نخل‌، سر ریشه به خاک است / ذلت نبرد جاه ز تخمیر دنی‌ها
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    نیها
    شناسه
    bayt 3,566 · ganjoor 40,954
  18. 18
    خروش اهل جاه ز خفت ادراک می‌باشد / تنک ظرفی‌ست یکسر علت فریاد چینی‌ها
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ینیها
    شناسه
    bayt 3,595 · ganjoor 40,956
  19. 19
    جمع علم افلاس می‌آرد نه جاه / بیشترها پوست می‌پوشدکتاب
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی)
    قافیه
    اب
    شناسه
    bayt 3,855 · ganjoor 40,979
  20. 20
    هرچند واسرایند صد ره ترانهٔ جاه / از نی بلند گردید شور نوای مطرب
    وزن
    مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن (مضارع مثمن اخرب)
    قافیه
    ایمطرب
    شناسه
    bayt 4,229 · ganjoor 41,011
  21. 21
    عافیت خواهی‌، وداع آرزوی جاه ‌کن / شمع این بزم از کلاه خود به‌کام اژدهاست
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    است
    شناسه
    bayt 4,990 · ganjoor 41,076
  22. 22
    نه جاه مایهٔ عصیان نه مال غفلت‌زاست / همین نفس‌ که تواش صید الفتی دنیاست
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    است
    شناسه
    bayt 5,025 · ganjoor 41,079
  23. 23
    ای غره ی جاه این همه اظهار کمالت / حرفی چو مه نو ز لب بام سفید است
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    امسفیداست
    شناسه
    bayt 5,287 · ganjoor 41,101
  24. 24
    راحت جاوید فقر از جاه نتوان یافتن / خاک ساحل قیمت خودگر شناسدگوهر است
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    راست
    شناسه
    bayt 5,317 · ganjoor 41,103
  25. 25
    باعث لاف غرور نیست جز اسباب جاه / دعوی پروازها در خور بال و پر است
    وزن
    مفتعلن فاعلن مفتعلن فاعلن (منسرح مطوی مکشوف)
    قافیه
    راست
    شناسه
    bayt 5,363 · ganjoor 41,107
  26. 26
    سفله با جاه نیزهیچکس است / مور اگر پر برآورد مگس است
    وزن
    فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)
    قافیه
    ساست
    شناسه
    bayt 5,522 · ganjoor 41,121
  27. 27
    افسون جاه می‌کشد آخر به خسّتت / چون آستین درازکنی دست‌کوته است
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    هاست
    شناسه
    bayt 6,338 · ganjoor 41,194
  28. 28
    آفت سر و برگ هوس آرایی جاه است / سر باختن شمع ز سامان‌کلاه است
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    اهاست
    شناسه
    bayt 6,366 · ganjoor 41,197
  29. 29
    خاک نمیم‌، ما را،‌کی فکر عجز و جاه است / گرد شکستهٔ ما بر فرق ماکلاه است
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    اهاست
    شناسه
    bayt 6,379 · ganjoor 41,198
  30. 30
    ز فقر شیفتهٔ جاه غیر مرگ چه فهمد / که شمع را سر و برگ نفس به بند کلاه است
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلاتن (مجتث مثمن مخبون)
    قافیه
    اهاست
    شناسه
    bayt 6,425 · ganjoor 41,201

مفاهیمِ هم‌نشین

هم‌خانوادهٔ این واژه