→ دیوانِ بیدل دهلوی

حاصل

219 بیت · 219 مصراع · 201 غزل

تعریف

hasel

حاصل در این مدخل به‌صورت یک خانوادهٔ تصویری و معنایی خوانده می‌شود، نه فقط یک واژهٔ منفرد. محور قوی آن با حاصل شناخته می‌شود و برای آن لایهٔ ضعیف مستقلی ثبت نشده است. کارکرد اصلی این میدان در غزلیات، ساختنِ نسبت میان تصویر محسوس و معنای درونی است: دستاورد و نتیجه؛ نمادِ ثمرِ عمر و بهرهٔ نهایی. از همین رو هر رخداد باید با سیاق بیت سنجیده شود؛ واژهٔ قوی معمولا نشانهٔ مستقیم مفهوم است، اما واژهٔ ضعیف فقط وقتی پذیرفتنی است که با تصویر مرکزی یا چند قرینهٔ هم‌جهت همراه باشد.

بسامد این خانواده در پیکرهٔ غزلیات 219 مصراع، 219 بیت و 201 غزل است. پرتکرارترین نشانه‌های آن چنین‌اند: حاصل (219). این اعداد مفهوم را به‌عنوان یک گره قابل ردیابی در شبکهٔ تصویری دیوان نشان می‌دهند، اما تفسیر نهایی همچنان باید شاهد‌محور بماند. مدخل حاضر برای خواندن ماشینی و مرور انسانی ساخته شده است: تعریف آن حداقلی، شواهد آن واقعی و پیوندهای قرآنی آن فقط در صورت اطمینان روشن ثبت می‌شود.

شواهد

30 بیت
  1. 1
    زین یأسِ مُنزَل ما را چه حاصل / هم‌خانه بیدل، هم‌سایه عَنقا
    وزن
    مستفعلن فع مستفعلن فع (متقارب مثمن اثلم)
    قافیه
    ا
    شناسه
    bayt 14 · ganjoor 40,633
  2. 2
    نه شامِ ما را سحر نویدی، نه صبحِ ما را گلِ سفیدی / چو حاصلِ ماست ناامیدی، غبارِ دنیا به فرقِ عُقبا
    وزن
    مفاعلن فع مفاعلن فع مفاعلن فع مفاعلن فع
    قافیه
    ا
    شناسه
    bayt 19 · ganjoor 40,634
  3. 3
    جولان ما فسرد به زنجیر خواب پا / واماندگی‌ست حاصل تعبیر خواب پا
    وزن
    مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    یرخوابپا
    شناسه
    bayt 63 · ganjoor 40,638
  4. 4
    یکی‌ست حاصل و آفت به مزرعی‌ که شبی / ز دانه مور به خرمن فکنده‌اند اینجا
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    نفکندهانداینجا
    شناسه
    bayt 205 · ganjoor 40,650
  5. 5
    مرا از بی‌بری هم راحتی حاصل نشد، ورنه / بهار سایه‌ای رنگین‌تر از گل داشت بید اینجا
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    یداینجا
    شناسه
    bayt 219 · ganjoor 40,651
  6. 6
    نفس تا هست زین مزرع تلاشِ دانهٔ دل‌ کن / که‌ این‌ گمگشته‌ گر پیدا شود حاصل شود پیدا
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    لشودپیدا
    شناسه
    bayt 302 · ganjoor 40,658
  7. 7
    هزار آبله دادیم عرض لیک چه حاصل / فلک فکند به پا کار دست بستهٔ ما را
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلاتن (مجتث مثمن مخبون)
    قافیه
    ستهٔمارا
    شناسه
    bayt 579 · ganjoor 40,686
  8. 8
    به بال وبر دهد پرواز مرغان رنج بی‌تابی / تپیدن بیش نبود حاصل از گفتن زبان‌ها را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    انهارا
    شناسه
    bayt 614 · ganjoor 40,689
  9. 9
    به سعی اشک‌،‌ کام از دهر حاصل می‌کنی روزی / که آهت پرّه گردد آسیای سمان‌ها را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    انهارا
    شناسه
    bayt 626 · ganjoor 40,690
  10. 10
    تو فکر حاصل خود کن که خلق سوخته‌خرمن / فتاده است پراکنده چون کلنگ به صحرا
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلاتن (مجتث مثمن مخبون)
    قافیه
    نگبهصحرا
    شناسه
    bayt 810 · ganjoor 40,706
  11. 11
    نه‌ هوای اوج و نه پستی‌ات نه خروش هوش و نه مستی‌ت / چو سحر چه حاصل هستی‌ات نفسی شو و به‌ سخن درآ
    وزن
    متفاعلن متفاعلن متفاعلن متفاعلن
    قافیه
    ندرا
    شناسه
    bayt 832 · ganjoor 40,708
  12. 12
    مپرس از شوخی نشو و نمای تخم حرمانم / شراری دشتم پیش ازدمیدن سوخت حاصل را
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    لرا
    شناسه
    bayt 1,105 · ganjoor 40,733
  13. 13
    نگاهِ عبرتیم اما درین صحرای بی‌حاصل / حریفِ صیدِ گیرایی نمی‌گردد کمند ما
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    ندما
    شناسه
    bayt 2,114 · ganjoor 40,822
  14. 14
    حاصل جام امل نشئهٔ آزادی نیست / تا قفس می‌رسد اندیشهٔ مُشتِ پر ما
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    رما
    شناسه
    bayt 2,153 · ganjoor 40,825
  15. 15
    حسرت ثمرکوشش بی‌حاصل خویشیم / ازبس‌که نفس سوخت‌کباب است دل ما
    وزن
    مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن (هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف)
    قافیه
    اباستدلما
    شناسه
    bayt 2,384 · ganjoor 40,846
  16. 16
    به قدر حاصل از آفات آگهیم همه / به جای دانه همین مور داشت خرمن ما
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    نما
    شناسه
    bayt 2,623 · ganjoor 40,867
  17. 17
    زدیم دست به دامان عشق از همه پیش / مراد ما شده حاصل ز پیش‌دستی ما
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    ستیما
    شناسه
    bayt 2,857 · ganjoor 40,889
  18. 18
    درین بساط خیال بیدل ز سعی بی‌حاصل انفعائی / حیا بس است آبروی همت زعالم خشک تر برون آ
    وزن
    مفاعلن فع مفاعلن فع مفاعلن فع مفاعلن فع
    قافیه
    ربرونا
    شناسه
    bayt 2,945 · ganjoor 40,897
  19. 19
    درین مزرع چه لازم خرمن‌آرای هوس بودن / دلی باید به دست آری همین تخم است حاصل‌ها
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    لها
    شناسه
    bayt 3,284 · ganjoor 40,928
  20. 20
    همان بهتر که عرض ریشه در خاک عدم باشد / به رنگ صبح، برق حاصل است اینجا دمیدن‌ها
    وزن
    مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (هزج مثمن سالم)
    قافیه
    یدنها
    شناسه
    bayt 3,457 · ganjoor 40,943
  21. 21
    نفسی‌ست مغتنم هوس‌ طربی و حاصل عبرتی / سر بام فرصت پر فشان چو سحر به‌ کسب هوا بیا
    وزن
    متفاعلن متفاعلن متفاعلن متفاعلن
    قافیه
    ابیا
    شناسه
    bayt 3,623 · ganjoor 40,959
  22. 22
    اززیان وسودنفس‌وحشت است‌حاصل‌وبس / جنس این دکان هوس دامن است چیده بیا
    وزن
    فاعلات مفتعلن فاعلات مفتعلن
    قافیه
    یدهبیا
    شناسه
    bayt 3,644 · ganjoor 40,960
  23. 23
    بی‌ جوهر یقینی از علم و فن چه حاصل / ماهی نمی‌توان شد ای‌ کرده خو به دریا
    وزن
    مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن (مضارع مثمن اخرب)
    قافیه
    وبهدریا
    شناسه
    bayt 3,672 · ganjoor 40,963
  24. 24
    حاصل رد وقبول انقسام خوب وزشت / انفعالش دوزخ و اقبال فردوس طرب
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ب
    شناسه
    bayt 3,712 · ganjoor 40,967
  25. 25
    فغان‌که یک مژه جمعیتم نشد حاصل / فکند قرعهٔ من آسمان به نام حباب
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    امحباب
    شناسه
    bayt 3,904 · ganjoor 40,983
  26. 26
    حاصل کونین پامال ندامت کردنی‌ست / دانهٔ کشت امل را سودن دست آسیاست
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    است
    شناسه
    bayt 4,732 · ganjoor 41,056
  27. 27
    چشم‌حاصل چه ‌توان داشت ‌که در مزرع عمر / چون شرر دانه‌فشانی همه بر روی هواست
    وزن
    فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    است
    شناسه
    bayt 4,854 · ganjoor 41,066
  28. 28
    آبیاری‌های حرص اوهام خرمن می‌کند / هرکجا کشتی نباشد جلوه‌گر حاصل‌ کجاست
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    لکجاست
    شناسه
    bayt 5,172 · ganjoor 41,091
  29. 29
    روسیاهی ماند هرجا رفت رنگ اعتبار / درحقیقت حاصل این آبروها آتش است
    وزن
    فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
    قافیه
    ااتشاست
    شناسه
    bayt 5,625 · ganjoor 41,132
  30. 30
    یک قلم چون تخم اشک شمع آفت مایه‌ایم / کشت ما‌چندانکه سیراب‌است حاصل‌آتش است
    وزن
    مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
    قافیه
    لاتشاست
    شناسه
    bayt 5,633 · ganjoor 41,133

مفاهیمِ هم‌نشین

هم‌خانوادهٔ این واژه